Józef Szujski
O młodszości naszego cywilizacyjnego rozwoju. Szereg spostrzeżeń
Fakt politycznego upadku narodu polskiego, fakt, który w myśleniu o historii polskiej staje się koniecznie osią, około której się to myślenie obraca, doczekał się dotąd licznych dzieł swoich i cudzoziemców, które go wszechstronnie rozebrały. Trzeba przyznać na chwałę historiografii własnej, że bezpośrednią jego przyczynę, anarchiczność Polski, daleko lepiej uwidoczniła niż to uczyniły dzieła obce, które pragnęły koniecznie wywieść upadek z rozbicia i zepsucia społeczeństwa, w zamiarze bardzo łatwo odgadnąć się dającym. »

Józef hr. Tyszkiewicz
Kontrrewolucja
Żyjemy w epoce paradoksalnej, gdy słowo drukowa­ne, myśl twórcza ludzkości, szczycącej się, iż wraz z de­mokratyzacją społeczeństw wprowadziła panowanie wolności, jest całkowicie w rękach anonimu i dla celów „ilościowych” obniża się do mentalności tzw. „szerokich sfer”; żyjemy w epoce wybitnego obniżenia się intelektu narodów! »

Powstanie partji konserwatywnej w Polsce
Przed wiekiem XIX partji konserwatywnej (...) w Polsce nie było. Konserwatyzm polskiej szlachty nie polegał bowiem na pewnym świadomym filozoficzno-społecznym poglądzie; tak samo, jak i anarchizm indywidualny nie był wynikiem teoretycznych przesłanek lecz ślepego instynktu. Jak wszędzie gdzieindziej, tak i w Polsce, świadoma swoich założeń i celów partją konserwatywna wyrabia się dopiero zwolna w przeciwstawieniu do dzieła Rewolucji francuskiej. Rewolucja ta była burzycielską w stosunku do form starego porządku; zburzyła absolutyzm, przywileje stanowe, system policyjny i ucisk jednostki; ale miała także i pozytywny program. Podzielając niechęć do tego co burzyła, nie obdarzano równą sympatją tych radykalnych pojęć (idea „wszechwładztwa ludu") i tych radykalnych metod, jakiemi się ludzie Rewolucji posługiwali. Z tej walki ideowej narodziły się wszędzie partje konserwatywne. »

Stanisław Estreicher
Istota konserwatyzmu
Doświadczenie historyczne uczy - wedle poglądu konserwatywnego - że bez religii i etyki absolutnej, bez samowiedzy narodowej, bez silnej władzy naczelnej, bez rodziny i własności, bez zróżnicowanej na drobniejsze związki więzi społecznej, egzystencja społeczeństwa jest czymś chwiejnym. Należy więc do tego dostosować politykę, należy uważać tradycję za czynnik niezmienny w ciągłym postępie naprzód. »

Józef Szujski
Moralność i wiedza jako czynniki w historii
Prelekcja J. Szujskiego, miana w czerwcu 1874, na korzyść Towarzystwa Św. Wincentego a Paulo w Krakowie. »