Dziwna — jeżeli można się tak wyrazić — jednomyślność zapanowała w całym świecie w ciągu ostatnich lat kilku; jednomyślność nie w sensie wzajemnego zbliżenia się ludów, o czym się tak dużo, a próżno i jałowo mówi, lecz w ludzkich troskach, kłopotach i nędzy!

Pod ogólnym nagłówkiem kryzysów gospodarczych, społecznych czy też politycznych zebrała się nędz tych miara pełna i świat cały zapatrzył się dziś w otchłań przy­szłości, w której ciemnościach kłębi się bezpostaciowy chaos pojęć. Tematy dzisiejszych polemik obracają się, jak chochoły w zaczarowanym kole, poruszając, a raczej tylko bezradnie potrącając wciąż te same bolączki coraz to ostrzejszych kryzysów gospodarczych, rozkładów we­wnętrznych, rewolucji, dyktatur; jednocześnie uwidacznia się coraz wyraźniej, nawet dla ideowych zaślepieńców, upadek idei demokratycznych i wzrost, rozpowszechnianie się bolszewizmu politycznego, a co gorsza, duchowego. Taką to jest smutna rzeczywistość życia!

Nad rozwiązaniem tych zagadnień biedzą się dzisiaj wszystkie rządy i dyplomacje świata, biedzą się i w śmiesz­nie jałowych, acz wielce międzynarodowych zjazdach czy kongresach starają się wynajdywać niezawodne leki. Te konferencje, z Ligą Narodów na czele, robią wrażenie zja­zdów znachorów, na których dla łatwowiernych pacjen­tów za bardzo kosztowne honoraria (kredyty) wydają plasterki angielskie na gojenie amputowanych rąk i nóg. Zresztą i owe angielskie leki też już utraciły zaufanie u cierpiącego ogółu po szeregu potężnych wstrząsów naj­większego imperium świata, a kredyt Anglii nawet w opinii własnych poddanych załamał się fatalnie.

Ekonomiczno-społeczne znachorstwo, z godną lepszej sprawy wiarą i bezwzględnością stosowane, pogłębia jesz­cze ogólny kryzys, a najznakomitsze ekonomiczne środki, próbowane tu i ówdzie w ostrożnych i nie nazbyt „postę­pem” zarażonych krajach, okazują się również tylko paliatywami. Cóż bowiem pomoże najgenialniejszy lekarz, je­żeli przyczyny choroby nie tylko, że w dalszym ciągu ist­nieją, potęgują się, ale zamiast być usunięte, są jeszcze bar­dziej pogłębiane i otoczone iście macierzyńską pieczołowi­tością przez wszystkie demokracje świata! Przyczyny te bowiem spoczywają w samej umysłowości dzisiejszych społeczeństw, można by powiedzieć, że rodzą się one w głę­bi dusz cierpliwych ludów, że są pielęgnowane i udoskona­lane przez kierownicze sfery tych społeczeństw, przez te „szerokie” koła inteligencji, burżuazji światowej, posiada­jącej swoje bóstwo, zwane „postępem” i swoją religię, mie­niącą się „rozwojem cywilizacji”!

We wrześniowym (XIII-ym) tomie „Naszej Przyszło­ści”, w artykule swym pod tytułem „Po równi pochyłej” świetnie ową psychozę ludzkości ujął p. Maurycy Gedrus; tu więc tylko wspomnimy na słowa Karola, recte Mardocha Marksa, tego proroka rozkładu, twórcy bolszewizmu, zaciętego wroga tejże „inteligencji”: „Burżuazja sama so­bie kręci stryczek i buduje szubienicę”...

Marks mówił to szczerze, otwarcie i w pełni własne­go zadowolenia — mówił prawdę. Miejmyż odwagę spoj­rzeć tej prawdzie w oczy i nie tylko spojrzeć, ale zastano­wić się nad nią i zgłębić i, co najważniejsze, wyprowa­dziwszy wniosek, zastosować się do dyrektyw naszej, a nie cudzej woli.

Miejmy odwagę — powiadamy, bo dla spokojnego, rzeczowego rozważania tej gorzkiej prawdy trzeba mieć odwagę narażania się na nieuniknione, chóralne zarzuty wstecznictwa, obskurantyzmu, zaśniedziałej „średniowiecz­nej” ciemnoty; miejmyż odwagę dyskuto­wać o rzeczywistych przyczynach światowej klęski, nie obawiając się ani zdania „szerokiej” opinii, ani pogardy jeszcze „szerszych” sfer! Dotknijmy bezpośrednio istoty rzeczy, a mianowicie tak zwanych „zdobyczy demokratycznych”.

Przede wszystkim więc, zaczynając od najcięższego i najpotężniejszego „tabu” dzisiejszego świata, poruszymy, postulat oświaty, tej „szerokiej”, powszechnej, równej, bez­pośredniej, jawnej, chociaż zazwyczaj „tajnymi” siłami kie­rowanej, oświaty społecznej. Wypad taki niespodziewany na oświatę zdawać się może w pierwszej chwili nieuzasad­nioną i nic z istotą kryzysów nie mającą wspólnego napa­ścią obskurantyzmu, a jednak sprawa oświaty jest jedną z najważniejszych przyczyn powszechnego rozkładu spo­łeczeństw. Wystarczy tu zwrócić uwagę na fakt, iż wszys­cy wywrotowcy, wszyscy ci, których celem jest sianie za­mętu i rozkładu, właśnie postulatowi powszechnej oświaty poświęcają najwięcej wysiłków i uwagi. Z drugiej strony widzimy, jak to sprawę oświaty starają się ująć w swe ręce i bezkonkurencyjnie nią kierować wszystkie rządy świata, jak też o nią dba jedyny rzecznik ładu społeczne­go, jakim jest Kościół.

Jednakże sprawa oświaty społecznej jest sama w so­bie na tyle zasadniczą i rzec można abstrakcyjną, że nie­mal obojętnym się już staje, kto nią kieruje, bo samo na­rzędzie zostało zboczonym i przy najlepszych nawet chę­ciach fatalne da nam rezultaty. Zewnętrzna strona nau­czania może się zmienić, wyniki pozostaną te same.