Do bazyliki Grobu Bożego w Miechowie od wieków podążają pielgrzymi, by pomodlić się przy najstarszej w świecie i najwierniejszej replice Grobu Chrystusa z kaplicy jerozolimskiej. Początków kultu należy szukać w pielgrzymce komesa Jaksy, herbu Gryf, do Ziemi Świętej.
Jest rok 1163. Pobożny, małopolski wielmoża powraca z Jerozolimy z kilkoma workami "świętej ziemi" - i z marzeniem o zaszczepieniu kultu Grobu w Ojczyźnie...
Szacowna historia
Jaksa, za zgodą patriarchy jerozolimskiego, zabrał ze sobą kilku braci - stróżów Grobu (z kanonikiem Gallusem) i ufundował im w swoich posiadłościach klasztor oraz niewielki kościółek. Kilkakrotnie przebudowywana świątynia ulegała licznym pożarom. 15 lipca 1799 r. bp Tomasz Nowina Nowiński konsekrował ją pw. Grobu Bożego.
Bożogrobcy swą posługą zapewnili świetność kościołowi i miasteczku na długie lata. Do ich głównych zadań należało: szerzenie kultu Męki, Śmierci i Zmartwychwstania, a także opieka nad pielgrzymami i chorymi, oraz prowadzenie szkół. Zaszczepili w Polsce swą specyficzną liturgię i obyczaj.
W Miechowie miał swą siedzibę generał zakonu, tu był nowicjat, stąd zakonnicy udawali się do pracy misyjnej. Zakon wydał wielu światłych ludzi. Miechowici - bo tak ich nazywano - opiekowali się sanktuarium do 1819 r. Po kasacie zakonu, miasto, jak i ruch pielgrzymkowy, znacznie podupadły.
Ponieważ metryka miechowskiej świątyni sięga XII w., konieczne były przebudowy. Obecna bazylika jest trzynawową, trójprzęsłową świątynią gotycką, z przełomu XIV i XV w., z fragmentami romańskimi, którą w XVIII w. przebudowano na styl późnobarokowy. Dla sylwetki kościoła charakterystyczna jest wieża, zakończona hełmem w kształcie kuli, z krzyżem Bożogrobców. Rokokowo-klasycystyczny ołtarz główny przedstawia scenę Zmartwychwstania. W krużgankach z XIV w. znajdują się stacje Drogi Krzyżowej.
Unikatowy obiekt sakralny stanowi kaplica Grobu Bożego, datowana na 1530 r. - najstarsza i najwierniejsza kopia Grobu Chrystusa.
3 listopada 1996 r., Prymas Polski kard. Józef Glemp, uroczyście ogłosił Breve Jana Pawła II (z 10 kwietnia 1996 r.), nadające miechowskiemu sanktuarium miano bazyliki mniejszej. Akt ten zwieńczył żmudne i wieloletnie dzieło proboszczów miechowskiego kościoła, starających się o uzyskanie tego tytułu. Bp Kazimierz Ryczan, dla dalszego podniesienia rangi świątyni, erygował w 1997 r. Miechowską Kapitułę Kolegiacką. W zabytkowych stallach znów zasiedli kanonicy, ubrani w stroje, wzorowane na tradycji Bożogrobców miechowskich... Wydaje się, że obecnie bazylika wkroczyła w okres renesansu swej świetności.
Przeżyć Wielki Tydzień w Miechowie
Bożogrobcy z Miechowa zaszczepili w Polsce wiele zwyczajów liturgicznych, które wywodzą się bezpośrednio z rytuału jerozolimskiego. Im zawdzięczamy tradycję robienia grobów w Wielki Piątek oraz nabożeństwo Drogi Krzyżowej w terenie. Natomiast mniej powszechny jest obecnie zwyczaj przygotowywania misteriów wielkanocnych, z których miechowici szeroko słynęli.
Do jedynego w swoim rodzaju przeżycia tajemnicy Pustego Grobu w Miechowie, mieszkańcy miasta i pielgrzymi przygotowują się przez cały Wielki Post, a szczególnie podczas obrzędów Wielkiego Tygodnia. Droga Krzyżowa jest tu odprawiana w każdy piątek, przez cały rok. Gorzkie Żale, połączone z wystawieniem Najświętszego Sakramentu i kazaniami pasyjnymi, kończą się zawsze błogosławieństwem Najświętszym Sakramentem i ucałowaniem relikwii Drzewa Krzyża Świętego. Wreszcie nadchodzi Niedziela Palmowa...
- Od 8 lat* procesja z palmami wyrusza z kaplicy przy hospicjum, kierując się do bazyliki - mówi ks. prał. Jerzy Gredka, prepozyt Kapituły Kolegiackiej w Miechowie, kawaler Zakonu Rycerskiego Grobu Bożego w Jerozolimie, proboszcz parafii. - Na czele procesji jedzie "Chrystus" na kucyku, odpowiadający sylwetką i strojem opisowi z Ewangelii. Uczestniczy w niej ok. 1000 osób, w tym również małe dzieci. Przy dźwięku bijących dzwonów tłum wiernych wkracza do bazyliki.
W Wielki Wtorek Droga Krzyżowa wyrusza ulicami miasta. Rozważania przygotowują poszczególne stany społeczne i grupy zawodowe Miechowa. W Wielki Czwartek - dzień kapłański - tradycyjne obmywanie nóg. Wyznacza się do tego obrzędu kombatantów z AK, bojowników o wolną Polskę. Wielkopiątkowej Liturgii w bazylice i Drodze Krzyżowej po gotyckich krużgankach zawsze przewodniczy Biskup Kielecki - na pamiątkę celebrowania tych obrzędów przez proboszczów generalnych. Opis Męki Pańskiej, rozważany w świątyni, śpiewany jest na role przez księży parafialnych, co nawiązuje do tradycji śpiewów zakonnych. Figura Chrystusa niesiona jest przez dziewczęta w białych tunikach, a przed figurą wierni niosą: młotek, gwoździe, ciernie, obcęgi, trzcinę z gąbką, włócznię i drabinę. Podobnie, jak w dawnych czasach, procesji do Grobu towarzyszy odgłos drewnianych kołatek. Wyrażanym uczuciom żalu i rozpaczy wtóruje pieśń chóru. Nad uformowaną, według określonego porządku, procesją (m. in. z harcerzami, żołnierzami, strażakami, dziećmi w krakowskich strojach) góruje Najświętszy Sakrament, niesiony przez Księdza Biskupa. Podążają za nim rycerze Grobu Bożego, kanonicy miechowscy, kapłani. Doskonała akustyka w bazylice sprzyja śpiewnemu dialogowi pomiędzy chórem, a kapłanami i wiernymi. Przy Grobie stróżują strażacy, dzierżąc w dłoniach halabardy.
[...]
* Artykuł ukazał się w 2003 r. w kieleckiej edycji Tygodnika Katolickiego „Niedziela”
